Nowo uchwalona ustawa o usługach płatniczych, która weszła w życie w dniu 24 października 2011, w dużej mierze rewolucjonizuje rynek usług płatniczych, w szczególności gdy chodzi o podmioty małe, dotychczas świadczące usługi płatnicze na zasadzie swobody działalności gospodarczej, bez konieczności uzyskania jakikolwiek zezwoleń i wpisów. Z uwagi na wprowadzenie wielu nowych uregulowań ustawodawca przewidział dłuższy termin na całkowite dostosowanie się do przepisów ustawy – od 3 do 12 miesięcy –  w zależności od rodzaju obowiązków.

POJĘCIE USŁUG PŁATNICZYCH
Ustawa definiuje pojęcie „usług płatniczych” jako czynności polegające na prowadzeniu rachunku płatniczego, w tym przyjmowaniu wpłat gotówki i dokonywaniu wypłat gotówki, dokonywaniu transakcji płatniczych, tj. przelewów, zleceń stałych, poleceń zapłaty (także paneuropejskie polecenia zapłaty), w tym również przy użyciu karty płatniczej, prowadzeniu rozliczeń operacji instrumentami płatniczymi, wykonywaniu transakcji płatniczych, w przypadku gdy zgoda płatnika na wykonanie transakcji udzielana jest przy użyciu urządzenia telekomunikacyjnego, cyfrowego lub informatycznego, świadczeniu usług przekazu pieniężnego (bez pośrednictwa rachunku płatniczego prowadzonego dla płatnika). Ustawa zawiera wiele wyłączeń, z których najistotniejszym jest brak zastosowania przepisów ustawy  m.in. do: transakcji opartych na papierowych dokumentach płatniczych (np. czeki, weksle).

Również krąg podmiotów świadczących usługi płatnicze jest ściśle określony. Dostawcami usług płatniczych mogą być m.in.:  banki, oddziały banków zagranicznych, instytucje kredytowe w rozumieniu ustawy Prawo bankowe, instytucje pieniądza elektronicznego w rozumieniu ustawy o elektronicznych instrumentach płatniczych oraz SKOK-i. Poza powyższymi podmiotami ustawa wprowadza dwa rodzaje zupełnie nowych podmiotów, którymi są instytucje płatnicze, biura usług płatniczych.

Jedną z istotnych kwestii jest okoliczność, że pojęcie „usługi płatnicze” dla określenia przedmiotu działalności gospodarczej, jako element nazwy lub w reklamie może być używane wyłącznie przez podmioty będące dostawcami tych usług. Podobnie również pojęcia: „instytucja płatnicza”, „biuro usług płatniczych” są pojęciami zastrzeżonymi i mogą być używane wyłącznie przez tego typu dostawców. Używanie powyższych określników przez podmioty nieuprawnione, które nie zostały wpisane do rejestru podmiotów świadczących usługi płatnicze prowadzonego przez Komisje Nadzoru Finansowego, jak również świadczenie tego typu usług bez stosownych uprawnień jest penalizowane, zaś grożąca za przestępstwo kara należy do tych, które zdecydowanie mogą odstraszyć. Karą za powyższe działania jest grzywna do 5.000.000 zł, kara pozbawienia wolności do lat 2. Sprawca powyższych czynów może podlegać również obu tym karom łącznie.

NADZÓR NAD DZIAŁALNOŚCIĄ
Działalność w zakresie świadczenia usług płatniczych stała się działalnością nadzorowaną. Nadzór prowadzi Komisja Nadzoru Finansowego, która posiada szereg uprawnień nadzorczo-kontrolnych, zaś nakładane przez nią kary, za niewywiązywanie się z obowiązków są stosunkowo wysokie. Celem nadzoru jest zwiększenie ochrony klientów korzystających z usług płatniczych oraz zapewnienie bezpieczeństwa finansowego krajowych instytucji płatniczych i kontrola ich działalności pod kątem zgodności z przepisami prawa. Typowe uprawnienia nadzorcze to prawo do zażądania informacji niezbędnych do sprawowania nadzoru, wydawanie indywidualnych zaleceń, nakazanie wstrzymania wypłat z zysku lub zakazanie tworzenia nowych jednostek, przeprowadzenie kontroli, wystąpienie o odwołanie lub zawieszenie osoby zarządzającej jednostką w czynnościach, ograniczenie zakresy działalności instytucji, kary pieniężne na osobę zarządzającą (do 3-krotności miesięcznego wynagrodzenia) lub instytucję (do 1.000.000 zł, w przypadku biur usług płatniczych do 500.000 zł). W skrajnych przypadkach KNF może również cofnąć zezwolenie na prowadzenie działalności lub wykreślić podmiot z rejestru.

OBOWIĄZKI DOSATAWCÓW USŁUG
Ustawa określa szereg obowiązków jakie powinny spełniać dostawcy usług płatniczych, które podzielone są w zależności od rodzaju klienta. Istotne znaczenie ma okoliczność, czy klientem jest przedsiębiorca czy konsument. W zakresie relacji konsument – dostawca usług płatniczych przepisy ustawy są bezwzględnie obowiązujące. W relacji przedsiębiorca – dostawca usług płatniczych wiele przepisów ma charakter dyspozytywny. Oznacza to, że w stosunkach pomiędzy profesjonalistami w drodze odmiennych uregulowań umownych można uchylić stosowanie niektórych przepisów ustawy. Po stronie klientów powstaje szereg praw i mechanizmów ochronnych. Dotychczas dochodzenie należytego wykonania usługi lub nawet środków pieniężnych wpłaconych do „agencji finansowej”, która ogłosiła upadłość bądź zwyczajnie pobrała pieniądze i nie wykonała przelewu lub wykonała ze znacznym opóźnieniem było znacznie utrudnione. Aktualnie pod wpływem nowych regulacji prawnych oraz sprawowanego nadzoru sytuacja ta ma ulec zmianie. Przykładowo, w razie ogłoszenia upadłości dostawcy, przepisy ustawy wyłączają środki pieniężne klientów z masy upadłości. Istotną kwestią jest nałożenie na podmioty świadczące usługi obowiązków wykonania przelewu w ściśle określonym czasie, jak również zrównanie wpłat dokonywanych przez dostawców usług płatniczych na poczet należności podatkowych lub ZUS z wpłatami za pośrednictwem rachunków bankowych. Datą uregulowania należności jest dzień wpłaty środków w instytucji płatniczej lub biurze usług płatniczych.

Działalność w formie biura usług płatniczych może  prowadzić osoba fizyczna, osoba prawna lub jednostka organizacyjna nie będąca osobą prawną, której ustawa przyznaje zdolność prawną. Jest to działalność regulowana i wymaga uzyskania wpisu do rejestru podmiotów świadczących usługi płatnicze prowadzonego przez KNF . Istotną okolicznością jest fakt, że ustawodawca zezwala na prowadzenie przez biuro innej działalności gospodarczej niezależnie od działalności świadczenia usług płatniczych, o ile w przepisach regulujący prowadzenie tej innej działalności nie ma ograniczeń w tym względzie.

Działalność biura usług płatniczych jest ograniczona:

a) przedmiotowo tj. wyłącznie do świadczenia usług przekazu pieniężnego,
b) co do rozmiaru tj. średnia całkowitej kwoty transakcji płatniczych z poprzednich 12 miesięcy wykonanych przez biuro, jak również przez agentów, za pośrednictwem których biuro świadczy swoje usługi, nie może przekraczać 500 000 euro miesięcznie.
c) terytorialnie tj. biuro może świadczyć usługi wyłącznie na terytorium RP.

Przedsiębiorcy prowadzący działalność w chwili wejścia w życie ustawy mogą tę działalność kontynuować bez wpisu do rejestru usług płatniczych jeszcze w przez okres 6 miesięcy. Jeżeli w tym  czasie przedsiębiorca złoży do KNF wniosek o wpis do rejestru, będzie mógł kontynuować działalność na dotychczasowych zasadach do czasu rozpatrzenia wniosku.

Działalność w charakterze biura usług płatniczych może być wykonywana, pod warunkiem że biuro posiada rozwiązania organizacyjne pozwalające na wyliczenie całkowitej miesięcznej kwoty transakcji płatniczych oraz wykonywania obowiązków związanych z przeciwdziałaniem praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Istotną kwestią jest okoliczność, że biura usług płatniczych stały się instytucjami zobligowanymi do wypełniania obowiązków z ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu. Oznacza to, że poza wymogami nałożonymi przez ustawę z 19 sierpnia 2011 roku, podmioty te będą musiały wprowadzić odpowiednie procedury i regulaminy wewnętrzne umożliwiające wypełnianie zadań tzw. „instytucji obowiązanej” w rozumieniu ustawy o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu.

Biura usług płatniczych obowiązane są do posiadania programu działalności i planu finansowego na okres pierwszych 12 miesięcy. Biuro usług płatniczych obowiązane jest również do ochrony środków pieniężnych otrzymanych od użytkowników. W tym celu Biuro obowiązane jest do zawarcia umowy gwarancji bankowej lub ubezpieczeniowej lub do zawarcia umowy ubezpieczenia. Umowa gwarancji bankowej albo ubezpieczeniowej albo umowa ubezpieczenia powinna obejmować wypłatę przez gwaranta lub zakład ubezpieczeń środków pieniężnych z gwarancji lub świadczenia odszkodowawczego w przypadku niemożności wykonania przez biuro usług płatniczych zobowiązań wynikających z umów o świadczenie usług płatniczych, w szczególności obowiązku zwrotu wpłat wniesionych przez użytkowników w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania przez biuro usług płatniczych zobowiązań wobec użytkowników. Umowa taka powinna obejmować również upoważnienie dla KNF do wydawania dyspozycji wypłaty przez gwaranta środków pieniężnych z gwarancji. Umowa gwarancji albo ubezpieczenia nie może być zawarta na okres krótszy niż 12 miesięcy. Zgodnie z Rozporządzaniem Ministra Finansów minimalna wysokość sumy na jaką powinna opiewać umowa gwarancji lub umowa ubezpieczenia OC wynosi 1,2% rocznego obrotu biura usług płatniczych nie mniej niż równowartość w złotych 18.000 euro. Pomimo faktu, że ustawodawca nałożył zaledwie 3 miesięczny termin (liczony od dnia wejścia w życie ustawy) na dostosowanie się przez podmioty dotychczas prowadzące już działalność w usług płatniczych do powyższego warunku, nadal na rynku nie znajdujemy ofert dla dostawców usług płatniczych w zakresie możliwości zawarcia umów gwarancji, ubezpieczenia OC. Oznacza to, że spełnienie wymogów ustawowych w przewidzianym przez ustawodawcę terminie, który mija 24 stycznia 2012 roku, wydaje się mało prawdopodobne.

AUTOR: aplikant radcowski Justyna Kuś-Jakubowska
Stan na dzień 16.12.2011